Sosyal Demokrat Halkç? Parti

SOSYALDEMOKRAT HALKÇI PART?
Kurucular? Erdal ınönü Aydın Güven Gürkan
Kurulu? tarihi 1985
Siyasi görüşü Sosyal Demokrasi
Eski Genel Başkanlar? Aydın Güven Gürkan Erdal ınönü Murat Karayalçın
Yeraldığı Hükümetler 7.Demirel Hükümeti I.Çiller Hükümeti

Öncülü SODEP HP

Ard?lı Cumhuriyet Halk Partisi (1992)

12 Eylül 1980 askeri darbesinden sonra Türkiye’de,kapatılan Cumhuriyet Halk Partisi’nin oylarını bünyesinde toparlamak maksad?yla kurulmu? olan siyasi partidir.Aynı kulvarda kurulmu? olan Halkç? Parti ve Sosyal Demokrasi Partisi’nin 3 Kasım 1983 tarihinde birle?mesiyle kurulmu?tur.Partinin amblemi zeytin dallar?yla çevrelenmi? alt?ok olarak benimsenmi?ti. Sosyaldemokrat Halkç? Parti 18 ?ubat 1995′te CHP ile birle?mi? böylece hukuki varl??? sona ermi?tir.

SHP ve Genel Seçimler

Seçim tarihi	Alınan Oy	Oran?	Milletvekili sayıs?
1987	5,931,000	%24.74	99/450
1991	5,066,571	%20.75	88/450

SHP ve Yerel Seçimler [de?i?tir]

1989__________%28.67____652 Belediye Başkanl???

1994__________%13.53____436 Belediye Başkanl???

Genel Başkanlar

• Aydın Güven Gürkan 1985-1986
• Erdal ınönü 1986-1993
• Murat Karayalçın 1993-1995

?deoloji

SHP kapatılan CHP‘nin yerine kurulmu? bir siyasal örgütlenmedir.Önceli olan SODEP ve HP’nin dolayısıyla CHP‘nin oylarına talip olmu?tur.SHP 1960′lı yıllardan itibaren olu?maya ba?layan Marksizm’den kaynaklanmayan Sosyal Demokrasi‘nin dolayısıyla sol un temsilcisiydi.Ekonomi de kat? devletçi anlay?? yerine Karma Ekonomi den yana oldu.Piyasa ekonomisini destekledi ancak bu SHP’nin devletçili?i tamamen reddettiği anlamına gelmemektedir.SHP özelle?tirmeye kar?? her zaman mesafeli olmu?tur.Siyasal hayatta bulundu?u sürece SHP Türkiye’de ki sosyal demokrat kesimin sözcüsü olmu?tur.Emekçi y??ınlara sempatiyle yakla?m?? ve haklarını gözetmi?tir.Ancak tek ba?ına iktidar olamaması programını tam anlam?yla uygulamasına engel olmu?tur.Kürt sorunu konusunda di?er partilere göre daha özgürlükçü ve ?lımlı olan SHP bu nedenle bazı çevrelerce ele?tirilmi?tir.

Sosyaldemokrat Halkç? Parti Tarihi

12 Eylül müdahalesi sonras? ülkedeki tüm siyasi faaliyetler yasaklanm??t?.Büyük gözaltılar,siyasi davalar ya?and?.Bu arada yeni anayasanın hazırlıkları da sürüyordu.Nihayet 7 Kasım 1982′de anayasa halkoyuna sunuldu ve %91.3 oyla anayasa kabul edildi.Aynı oylamayla MGK ve Devlet Başkanı Kenan Evren de 7.cumhurbaşkanl??ına seçildi.Seçimlerin 6 Kasım 1983′te yapılaca?? açıklandı ve 1983 ortalarında siyasi faaliyetler serbest b?rak?ldı ancak MGK i?leri sıkı tutuyordu.Parti kurulurken MGK‘ya kurucuları veto etme yetkisi verildi.

Bu yüzden kapatılan CHP‘nin tabanına hitap eden Erdal ınönü’nün kurdu?u SODEP seçimlere katılamad?.Öte yandan Adalet Partisi’nin ard?lı olarak kurulan Büyük Türkiye Partisi ve Do?ru Yol Partisi de vetolardan nasibini alm??t?.Seçimlere Turgut Özal’ın ba?ında bulundu?u ANAP,Necdet Calp’in ba?ında bulundu?u Halkç? Parti ve Turgut Sunalp’in Milliyetçi Demokrasi Partisi katıld?.6 Kasım 1983 seçimleri sonucunda ANAP %45 oy alarak tek ba?ına iktidara geldi ve Turgut Özal yeni hükümeti kurdu.(ANAP:212,HP:117,MDP:71 ) CHP seçmenine seslenen Halkç? Parti %30 oy alm??t?.

24 Mart 1984 yerel seçimlerini de ANAP kazand?.Bu defa SODEP ve DYP‘de seçimlere katıld?.SODEP,ANAP‘ın ardından ikinci sırayı ald?.CHP oylarının SODEP‘te toplanaca?? anla??l?yordu.13 Nisan 1984′te toplanan SODEP 1.Küçük Kurultay?’nda Genel Başkan Erdal ınönü solda tek çatının ?art oldu?unu söyledi.Temmuz ayında SODEP lideri ınönü ve HP lideri Necdet Calp birle?me konusunda prensipte anla?tıklarını açıklad?lar.1985 Haziran ayında Aydın Güven Gürkan Halkç? Parti genel başkanı seçildi ve birle?meden yana oldu?unu açıklad?.Hatta Gürkan birle?meye 1985 yılında son CHP Genel Başkanı Bülent Ecevit’in e?i Rah?an Ecevit tarafından kurulan Demokratik Sol Parti’nin de dahil olmasını istedi ancak ret cevab? ald?.

26 Eylül 1985′te Gürkan ve ınönü SODEP-HP birle?me protokolünü imzalad?lar ve yeni partinin adını Sosyaldemokrat Halkç? Parti olarak açıklad?lar.HP kurultay toplanarak partinin adı SHP olarak de?i?tirildi.Ardından toplanan SODEP kurultayında parti feshedildi ve SHP’ye katıld?.30 Mayıs 1986′da SHP 1.Kurultay toplandı ve Erdal ınönü genel başkan seçildi.ınönü daha sonra 26 Eylül 1986′da yapılan araseçimlerde milletvekili seçilerek TBMM‘ye girdi.SHP bu seçimlerde %22 oy alm??tır.

6 Eylül 1987′de ANAP iktidarı 12 Eylül idaresince getirilen siyasi yasakların kaldırılmas? için referanduma gitti.K?lpayı bir farkla yasakların kaldırılmas? kabul edildi.(EVET:%50.1,HAYIR:%49.8)Başbakan Turgut Özal daha bu sonuç ortaya çıkmadan önce Kasım ayında erken seçime gidilece?ini açıklad?.13 Eylül’de Bülent Ecevit DSP‘nin ba?ına geçti. Süleyman Demirel de DYP başkanl??ını devrald?.

29 Kasım 1987 genel seçimlerinde ANAP ikinci kez tek ba?ına iktidara geldi,oy oranı dü?mü?tü ama ço?unlu?u yine de kazanabilmi?ti.ANAP bu seçimlerde %36 oy alarak 292 milletvekili kazand?.SHP %24 ile 99 ,DYP ise %19 oyla 59 milletvekilli?i kazand?.Bülent Ecevit’in ba?ına geçti?i DSP %8.5 oy alm?? ancak %10 barajını a?amayarak meclis d??ında kalm??t?.Aynı ?ekilde MÇP ve RP‘de TBMM d??ında kald?.Ecevit bu sonucun ardından bir süre siyasetten çekildi.

25 Haziran 1988′de Erdal ınönü SHP genel başkanl??ına yeniden seçildi. Ancak partiye Deniz Baykal grubu hakim oldu.Deniz Baykal SHP genel sekreteri seçildi. 26 Mart 1989 yerel seçimlerinde SHP kazand?.SHP;İstanbul,Ankara ve İzmir belediye başkanlıklar?yla 39 ilin belediye başkanl??ını kazanm??t? ayrıca il genel meclisi seçimlerinde %28.8 oy almayı ba?arm??t?.SHP ve DYP ANAP iktidarının me?ruiyetini kaybettiğini halkın deste?ini yitirdi?ini ve bu nedenle genel seçimlerin yenilenmesi gerekti?ini savunmaya başladılar.Turgut Özal 9 Kasım 1989′da Kenan Evren’den bo?alan cumhurbaşkanl??ına SHP ve DYP‘nin muhalefetine rağmen seçildi. 12 Aralık 1990′da ınönü ile Demirel bulu?tu, ortak bildiri imzalayarak erken seçim istediler.Bu arada SHP içinde ınönü-Baykal mücadelesi ya?an?yordu.Eylül 1990′da Genel Başkan Erdal ınönü ile anla?mazl??a dü?en Genel Sekreter Deniz Baykal bu görevinden istifa etti.29 Eylül 1990′daki SHP 6.Ola?anüstü Kurultayında Erdal ınönü ve Deniz Baykal kar?? kar??ya geldi.Ancak ınönü 504 oyla genel başkanlık seçimini kazand?.Deniz Baykal ise 405 oy ald?.SHP Genel Sekreterli?i’ne Hikmet Çetin seçildi.Ancak parti içinde Baykal’ın muhalefeti bitmedi.Haziran 1991′deki ola?an kurultayda ınönü-Baykal bir defa daha kar?? kar??ya geldi.Ancak bu kez de kazanan ınönü oldu,üçüncü tur oylamada ınönü 534,Baykal 451 oy ald?.SHP’nin 44 ki?ilik parti meclisine Baykal listesinden 15,ınönü listesinden ise 28 ki?i seçildi.Hikmet Çetin Tekrar genel sekreter seçildi.

Turgut Özal’ın cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından ANAP içinde de iktidar mücadelesi ya?an?yordu.Mesut Y?lmaz Haziran 1991′de ANAP genel başkanı seçildi ve parti Ekim’de erken seçimlere gidilmesini kararla?tırd?.

20 Ekim 1991 seçimlerini DYP kazand?.DYP:178,ANAP:115, SHP:88,RP:62,DSP:7)

DYP %27 oy alm??t?,SHP %20 oy alabilmi? ve üçüncü sıraya gerilemi?ti,1989 yerel seçimlerinde elde edilen ba?arı bu defa çok uzaktayd?.Bu en fazla parti içi muhalefetin i?ine yarayacakt?.SHP seçimlere Halkın Emek Partisi (HEP) ile birlikte katıld?.Seçimlerden sonra TBMM açıl??ında Kürt kökenli milletvekillerinin Kürtçe yemin etmeye kalkışmas? ortal??? kar??tırd?.21 Mart 1992 Nevruz Bayram?’nda çıkan olaylar sonucunda da SHP içindeki HEP kökenliler partiden istifa ettiler.HEP hakkında kapatma davas? açılınca DEP kuruldu ancak her ikiside daha donra kapatıld?.(11 Mayıs 1994′te HEP ve DEP mensupları HADEP’i kurdular)

Hükümeti kurma görevi DYP Genel Başkanı Süleyman Demirel’e verildi.Demirel DYP-SHP koalisyon hükümetini 20 Kasım 1991′de kurdu.SHP Genel Başkanı Erdal ınönü Başbakan Yardımcıl??? görevini alm??t?.

25-26 Ocak 1992′deki 7.Ola?anüstü Kurultay öncesinde Deniz Baykal ve ?smail Cem birlikte Yeni Sol adlı bir kitap yay?mlad?lad?lar.SHP’nin yeniden yapılandırılmasını öngördüler.7.Ola?anüstü Kurultayda ınönü ,Baykal’? bir kez daha yendi ve genel başkanl??a seçildi

Haziran 1992′de 12 Eylül döneminde çıkartılm?? olan kapatılan siyasi partilerin aynı adla tekrar açılmasını engelleyen yasa kaldırıld?.SHP içindeki muhalefet hareketinin önde gelen ismi Deniz Baykal ve di?er CHP kökenliler CHP‘yi tekrar açma kararı ald?lar.9 Eylül 1992′de CHP tekrar açıld?.SHP’den ayrılan bir grup milletvekili CHP‘ye geçti.Genel Başkan Erdal ınönü,CHP‘nin SHP’ye katılmasını istese de CHP‘liler aksi tezi savundular.

1993′te Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın ölümü üzerine Başbakan Süleyman Demirel cumhurbaşkanı seçildi.Koalisyon orta?? SHP Demirel’in seçilmesi için DYP‘ye destek verdi.Ardından DYP’nin ba?ına geçen Tansu Çiller’in kurdu?u hükümette SHP koalisyon ortakl??ına devam etti.Haziran 1993′te Genel Başkan ınönü siyaseti b?rakaca?ını açıklad?.Eylül’de toplanan kurultayda Murat Karayalçın genel başkanl??a seçildi.

1994 yerel seçimlerine sol partiler üç parça halinde girdiler.Bir önceki yerel seçimin galibi olan SHP çok büyük oy yitirdi ve elinde bulundurdu?u büyük ?ehirlerde seçimleri kaybetti.Bunun üzerine sol partilerin birle?mesi gündeme geldi.DSP buna yana?madı ancak CHP olumlu yan?t verdi.18 ?ubat 1995′te toplanan SHP-CHP ortak kurultayında partinin feshine ve CHP‘ye kat?masına karar verildi.